Volgens de Zohar werd de stamvader van alle volkeren, de vader van de mensheid, Adám, geschapen op deze dag, op Rosj ha-Sjaná.

En het was ook op deze dag dat Adám en zijn vrouw Chavá voor de Schepper terecht stonden. Zij bogen toen hun hoofden en erkenden hun zonde en toonden berouw. Daarop vergaf God hen hun zonde, en liet hen leven.

Toen zei God tot Adám: 

“Zo zal het ook je nageslacht vergaan: zij zullen voor Mij verschijnen op deze dag, op Rosj ha-Sjaná, en indien zij waarachtig berouw zullen hebben, zal ik hen vergeven.”

De betekenis van deze dag is hiermee wel duidelijk.

Wat nu als het je toelijkt, dat je misstappen van het afgelopen jaar tè groot waren om vergeven te worden? Dan vergis je je, want er ìs geen zonde te groot voor berouw. Het gaat niet om de zonde, maar om het berouw. De zonde is immers al begaan, de schade al veroorzaakt…. De zonde is een zaak die niet valt te keren. Het gaat erom of je erkent dat je daad verkeerd was, en dat je je daad betreurt.

Wat nu, als je vaak aan je misstap hebt teruggedacht, maar nooit berouw hebt gevoeld? Dan heb je niet serieus en diep genoeg nagedacht, òf je bent gewoon een onverbeterlijk slecht mens. Onverbeterlijk slechte mensen komen niet naar sjoel, dus over hen hoeven wij nu niet te spreken…. Hier zijn nu alleen gewone mensen met fouten, dus laten we het over òns hebben. De meesten van ons zullen wel eens bewust iets verkeerds doen, maar er een rechtvaardiging voor hebben. Zoals we allemaal wel eens door een rood licht zijn gelopen of gereden, omdat er toch niemand aankwam, zo hebben we ook allemaal wel eens een gebod genegeerd, omdat er toch niemand schade zou lijden. 

De meesten van ons zullen dan na het formuleren van die rechtvaardiging, dat excuus, die smoes, tòch een klein knagend besefje hebben, dat die fout toch echt wel een fout was. Wie dat besefje vertaalt in een openlijke erkenning, is halverweg op de goede weg. 

Wie dan ook nog eens toegeeft aan een gevoel van spijt, is een goed mens. Hij heeft fouten gemaakt, maar hij erkent dat en betreurt het. Hij is een zwak maar goed mens. De meesten van ons behoren tot deze categorie. En nu hebben wij het geluk, dat dit nu precies de categorie is, die uiteindelijk wordt vergeven!... ZUCHT van opluchting…. 

Wat nu, als de spijt die je voelt over je misstappen, maar zwak is? Vaak is meer niet nodig: de meeste misstappen die wij gewone mensen begaan, zijn maar klein, en onze spijt hoeft niet groter te zijn. Wie een keer een collectant-voor-een-schrijnende-zaak afwimpelt, hoeft daarna geen slapeloze nachten te hebben. Maar wie groot kwaad heeft aangericht, moet ook diep berouw voelen: wie gemoord heeft, mag nooit meer rustig slapen. 

Onze traditie zegt heel duidelijk, dat wie een ander kwaad heeft gedaan, zich eerst en vooral bij die ander moet verontschuldigen, en dan pas bij de Eeuwige. En dan moet hij die ander compensatie geven voor de geleden schade nog vòòr hij zich tot God wendt. Pas als hij dat alles heeft gedaan, wil God aannemen dat hij oprecht berouw heeft, en dan zal God hem nog een jaar leven toestaan. 

Dit wil echter niet zeggen, dat het genoeg is schuld te bekennen en genoegdoening te geven om vergiffenis te krijgen en dat dan daarmee de kous af is. Onze traditie eist van ons, dat wij ons oprechte berouw over misstappen van het afgelopen jaar zullen vertalen in goede daden in dit nieuwe jaar. Berouw moet leiden tot beterschap. Wie genomen heeft van wat hem niet toebehoorde, zal wegschenken uit zijn bezit. Wie moordde, zal helpen leven.

En wie door het rode licht is gelopen…. zal de gemeente een nieuw lampje kado doen….

We gaan nog even verder over het stoplicht: we liepen door rood en brachten daarna een lampje naar de gemeente als boetedoening. Dat is een goede zaak, maar als we dan toch op het stadskantoor zijn, kunnen we ook meteen voorstellen die stoplichten wat minder op rood te laten staan. Ja?

Okee, dan kunnen we dus ook in deze dagen van schuldbekentenis en goedmaken aan de Eeuwige vragen of Hij het ons wat makkelijker zal maken. De rabbi van Berditsjèv placht elke Rosj ha-Sjaná te zeggen: 

“Mijn god en God van mijn voorouders, wat heeft u tegen ons volk Israël?! In uw Torá liet u schrijven “Zeg!”. Tot wie? Tot Israël. En “Beveel!” Beveel wie? Israël. Heeft u dan niemand anders om opdrachten te geven?! Blijkbaar niet. Dat zal dan wel betekenen dat u veel van ons volk houdt…. Wel, als u zo uitzonderlijk veel van ons volk houdt, wordt het dan niet eens tijd dat u ons wat mededogen betoont? Lenig dan nu onze noden en breng dit jaar meer licht in onze duisternis! Geef ons meer verstand, opdat wij uw wil zullen doorgronden, en geef ons sterkte van karakter, opdat wij gemakkelijker uw geboden zullen kunnen houden….”

Op deze dag, op Rosj ha-Sjaná, verricht God de eerste inschrijving van ons lot voor het volgende jaar: die ene heeft goed gedaan en dus zal het hem goed vergaan, die ander beging misdaden en heeft schuld op zich geladen, en dus zal hij lijden. En na de inschrijving hebben we nog maar negen dagen om God’s oordeel over ons te verzachten!

Maar wat nu…. indien, zoals dit jaar, Rosj ha-Sjaná valt op sjabát? Op sjabàt mag niet geschreven worden. Door NIEMAND! Dus ook niet door God….

Tenzij…. Het werkverbod op sjabàt vervalt, indien dat nodig is om een leven te redden…. Dus als de Eeuwige ons wil inschrijven voor een gezond en zoet nieuwjaar, dan mag Hij dat vandaag doen, maar als Hij onverhoopt over een van ons anders zou willen besluiten, dan kan dat dus niet dit jaar…. Wij mogen dit jaar Rosj ha-Sjanà dus opgewekt en vrolijk vieren, ook de wat zwakkere broeders en zusters in ons volk: pas aan het eind van Jom Kiepóer mag de Eeuwige hen pas inschrijven. Als zij dan deze dagen maar goed benutten, komt het wel goed.

Ik bied mijn excuses aan aan ieder van jullie, die ik het afgelopen jaar gekwetst, beledigd, genegeerd of benadeeld heb. Als er iets is dat ik kan doen om het goed te maken, hoor ik dat graag.

En verder: Moge de eeuwige Opperste Rechter mild en barmhartig over ons oordelen, opdat wij hier nòg een jaar van elkaar zullen mogen genieten.

Moge dit Zijn wil zijn, 

Keen jehìe ratsòn! -  כֵּן יְהִי רָצוֹן