Rosj Ha-Sjanà in Kabbalistisch perspectief

Op de zesde dag van de schepping schiep God de mens – ha-adàm, en nog diezelfde dag zondigde de mens en werd hij verdreven uit Gan ha-èdden – uit het paradijs. 

De Kabbalà leert ons dat wij de zes dagen van de schepping moeten zien als opeenvolgende spirituele staten waarin de schepping verkeert: van duisternis en ledigheid tot licht en volheid. De eerste mens werd door de Eeuwige geschapen als de eerste en enige ziel: een ziel die innig verbonden was met de Schepper, een ziel die als gezelschap voor God zou dienen. De vrouw die de eerste mens zou bijstaan, werd geschapen uit het lichaam van de eerste man en IN zijn ziel.

Toen de eerste man vlak voor sjabbàt zondigde door tegen God’s nadrukkelijke verbod in te eten van de Boom der Kennis, spatte zijn ziel uiteen in ontelbeer veel deeltjes. Die deeltjes werden zelfstandige zielen: vervreemd van elkaar en ver van God.

Ieder van ons bestaat uit een lichaam en een ziel en ieder van ons heeft dus in zich een deeltje van de ziel van de eerste mens: van Adàm.

Tegelijkertijd leert de Kabbalà ons dat tijdens de schepping het Goddelijke licht opgeslagen was in Hemelse vaten, die barstten en uiteen vielen. Het licht verspreidde zich door de hele schepping en nestelde zich in elk dier en elke plant, en in elke steen en elke korrel. In elke atoom van de schepping.

De kinderen van Adàm kregen toen een tweeledige taak opgelegd: een materiële en een spirituele.

De materiële taak was het dat verspreide goddelijke licht in te zamelen: die heilige energie bijeen te garen, door het gebruik van elk deel van de schepping te heiligen, door het gebruik van elk deel der schepping te wijden aan de Schepper. Voor je een nieuw bord de eerste keer gebruikt, wijdt je het aan God; voor je eet, wijdt je het voedsel aan de Eeuwige; voor je een woning betrekt, wijdt je hem aan de Almachtige.

De spirituele taak werd het, de van elkaar vervreemde zielen bijeen te brengen en te doen samenwerken en samenleven en samengaan, èn de ver afgedwaalde zielen weer tot bij de Eeuwige te brengen, weer aan Hem te doen hechten. Zodra we erin in slagen al onze vervreemde en ver verwijderde zielen weer te doen samensmelten tot één ziel, zullen wij Adàm’s ziel hebben hersteld en zijn zonde hebben goedgemaakt. Dan zal de mensheid terugkeren tot het Paradijs!

Wat betekent het dat ‘de mensheid zal terugkeren tot het Paradijs’? Dit betekent dat wij en alle schepselen en de aarde weer in harmonie zullen leven. Wij zullen elkaar niet in slavernij brengen en niet gebruiken noch uitbuiten, wij zullen elkaar niet doden en niet eten, alle schepselen zullen slechts van de zich eindeloos vernieuwende planten en bomen eten. Er zal geen angst zijn en geen dier zal nog vluchten, geen kind zal nog hongeren en geen schepsel zal nog lijden. Het lijkt TE groots en TE mooi, maar het ligt in onze macht, het is in onze handen. Wij hoeven alleen maar in deze tien dagen onze lichamen te onderwerpen en onze zielen te richten. Indien wij in dit nieuwe jaar allemaal samen zullen werken aan onze taak, als wij de Goddelijke energie in al het geschapene terug vinden en verheffen en als wij al onze zielen verenigen, dan ligt het in onze macht de poorten van het Paradijs te openen. Dan zullen wij van onze wereld, van deze voor velen zo GRUWELIJKE wereld, weer het paradijs maken. Zoals de Eeuwige het bedoelde…

Deze dag, Rosj Ha-Sjanà – de aanvang van het jaar, komt ons herinneren aan onze plaats in de schepping en aan onze taak: de Goddelijke energie te bundelen en onze zielen weer tot eenheid te brengen. Het afgelopen jaar hebben we dat niet de hele tijd gedaan en niet met al onze kracht en nu, VANDAAG, is het hoogste tijd een nieuw begin te maken. Met oprechte goede wil en in een oprecht vast voornemen onze taak ALSNOG te volbrengen.

Van begin Rosj Ha-Sjanà tot einde Jom Kippòer tellen we tien dagen, die wij ‘De Tien Dagen Van Inkeer En Boetedoening’ noemen. De Kabbalà leert ons in deze dagen te ontdekken hoe wijd en diep het ravijn is tussen onze huidige spirituele staat en de spirituele staat van onze oerziel van de eerste mens. Adàm kende God, verkeerde met Hem, wandelde met Hem en sprak met Hem, maar wij dwalen hier alleen en eenzaam. Vanuit dit inzicht vragen wij dan op Jom Kippòer aan de Schepper om ons de kracht te schenken om onze zielen bij te stellen, te beteren, door te berouwen en tot inkeer te komen.

Van Rosj Ha-Sjanà tot Jom Kippòer leren we te beseffen hoever wij afgedwaald zijn en hoeveel wij tekort geschoten zijn;

Op Jom Kippòer smeken wij de Eeuwige Koning Israël’s om de kracht om ons te beteren;

Met Soekòt ontvangen we die kracht;

En met Simchàt Torà volbrengen wij de inzameling en aaneensmelting van de deeltjes van de ziel van Adàm. Mits… mits ieder van ons zijn uiterste best doet…

Rosj Ha-Sjanà wordt door niet-kabbalisten wel ‘Nieuwjaar’ genoemd, maar dat kan natuurlijk niet kloppen: het valt immers op de eerste dag van de zevende maand? Nietkabbalisten zeggen ook dat deze tien dagen een periode van afrekening zijn: dat God in deze dagen de rekening opmaakt van onze gedragingen van het afgelopen jaar en ons berouw meet en test. De Kabbalà leert ons iets heel anders:

Rosj Ha-sjanà is eigenlijk heel aards, heel fysiek: het rust geheel en al op de natuurkundige wet, die zegt dat elke actie een reactie teweeg brengt. Elke keer dat wij ons gedragen in strijd met de ethiek die de Eeuwige ons onderwees, door te liegen, door te stelen, door hulp te weigeren, door te onderdrukken, door tekort te doen, door te roddelen en uit te lachen... door elke misdragingen onstaat een negatieve kracht: een kracht van duisternis die ons verdere leven hindert en zelfs wel blokkeert. De verzameling van duistere krachten die sommige van ons in de loop van het jaar op zich laden, is de oorzaak van alles wat ons in ons leven tegenzit. Rosj Ha-Sjanà is de dag waarop wij deze negatieve last kunnen afwerpen, want het is op deze dag dat de cosmos zich in zo een staat bevindt dat alle gevolgen van onze gedragingen als boemerangs op ons terugkomen. Elke daad die we verrichten en elk woord dat we zeggen zijn als boemerangs die wij in de loop van het jaar de cosmos in zwiepen: op Rosj Ha-Sjanà keren ze terug! En dan… dan staan niet wij voor onze Opperste Rechter, maar dan staan onze gedragingen en onze woorden en hun gevolgen met gebogen hoofden voor ons om door ons gevonnist te worden.

Simpel gezegd: de Kabbalà leert ons dat de werkelijkheid werkt als een spiegel: wanneer we in de spiegel vloeken, vervloekt de spiegel ons. De werkelijkheid is de cosmos, de cosmos spiegelt elke daad en elk woord met een boog weer naar ons terug. De oude Hollandse uitdrukking ‘Wie goed doet goed ontmoet’ is dan ook een puur Kabbalistische uitdrukking. Elke handeling wordt door de kosmos met een gevolg in evenwicht gebracht.

Laten we het dan nu hebben over misdaad en straf. De Kabbalà leert ons dat God niet straft. En ook niet beloont. De Schepper is niet een wezen met menselijke emoties en de Schepper ziet niet en hoort niet. De Schepper denkt ook niet en oordeelt niet.

De Schepper is een kracht. De Schepper is de scheppende energie waarop de kosmos draait. Die kracht is in principe positief, maar kan door ons toedoen negatief worden. Deze kracht noemen wij kleine mensjes voor het gemak ‘God’. 

Wij kennen nog een vorm van energie, die wij ‘electriciteit’ noemen. Die energie is ook in principe positief: hij doet machines voor ons werken, hij verlicht onze huizen, maar als wij hem verkeerd benaderen of aanwenden, wordt hij negatief. Denk maar even aan de electrische stoel… Maar wat wij ook met electriciteit doen, de aard van de electriciteit verandert niet. Als je je vingers in het stopcontact steekt, kun je niet zeggen dat de electriciteit je straft met pijn.

En zo is het ook met de Schepper. De Schepper straft niet en beloont niet: de Schepper is er gewoon, als de energie die ons tot stand bracht en ons in stand houdt. Als wij zo stom zijn om onze vingers in het stopcontact te steken, is de pijn het gevolg van onze stommiteit. En zo hebben wij in ons hele leven de keuze, de VRIJE keuze, in onze omgang met onze mogelijkheden en uitdagingen.

Deze vrije keuze is de keuze van de manier waarop wij omgaan met de energie die wij ‘God’ noemen. Wij kunnen de energie ‘God’ verstandig gebruiken en benutten en dan zullen we alleen maar positieve resultaten ervaren, maar als wij de energie ‘God’ ONverstandig gebruiken, dat wil zeggen: als wij niet handelen volgens de eigenschappen van de energie ‘God’, dan zullen we pijn lijden.

De eigenschappen van de energie ‘God’ zijn ons bekend: zij zijn ons in mensentaal gegeven in de Torà en door onze wijzen geanalyseerd en uitgelegd in de Talmòed. Willen wij genieten van de energie ‘God’, van al het positieve dat God ons biedt, dan hoeven wij ons alleen maar te houden aan de regels in de Torà. Doen wij dat niet, dan zullen wij de gevolgen daarvan onvermijdelijk voelen.

Alles wat wij in de loop van het jaar gedaan hebben, verschijnt voor ons op Rosj Ha-Sjanà. Op deze dag hebben wij dan ook de ultieme gelegenheid te beoordelen hoe ons gedrag was: was het goed, matig of slecht? Het advies aan ieder van ons is dan ook: gebruik deze dag om jezelf op waarde te schatten en wees daarin eerlijk. En bedenk in de komende dagen wat je gaat doen aan je gebreken. Zorg ervoor dat je over negen dagen gereed bent om je fouten en je gebreken te belijden en om met hen af te rekenen.

Moge God ons de oprechtheid, het geduld en het inzicht schenken dat wij dit jaar zo vaak hebben ontbeerd.

Moge dit Zijn wil zijn - Keen jehíe ratsón – כן יהי רצון

Améén …אמן

Y